AC en DC uitgelegd: wat je laadpaal en thuisbatterij met wisselstroom en gelijkstroom doen

Geschreven door Emile, beheerder van stroomvoorspeller.nl, AI- en energie-enthousiast en zelf klant op een dynamisch contract

Op de doos van een thuisbatterij staat "AC-gekoppeld". Je laadpaal heet een AC-lader en langs de snelweg laad je "DC". Het zijn de twee soorten stroom waar alles in je huis op draait. Wie weet waar de ene in de andere verandert, snapt meteen waarom een snellader zo groot is, waarom je auto aan de ene paal sneller laadt dan aan de andere en waar je onderweg stroom kwijtraakt.

Wat is het verschil tussen AC en DC?

DC staat voor direct current, in het Nederlands gelijkstroom. De stroom loopt altijd dezelfde kant op, van plus naar min. Een AA-batterijtje werkt zo, de accu van je telefoon ook, en de accu van je elektrische auto net zo.

AC staat voor alternating current, wisselstroom. Die draait voortdurend van richting om. In Nederland gaat dat 50 keer per seconde heen en terug (50 hertz), op 230 volt. Dat is de stroom uit je stopcontact.

Denk aan water in een tuinslang. Bij DC stroomt het water één kant op. Bij AC klotst het razendsnel heen en weer. Met allebei kun je een molentje laten draaien, maar vullen kun je een emmer alleen met water dat één kant op stroomt. Zo zit het ook met opslaan: elke batterij slaat gelijkstroom op.

Waarom zit er wisselstroom in het net?

Omdat je wisselstroom met een transformator makkelijk naar een andere spanning brengt. Het hoogspanningsnet vervoert stroom op tot 380.000 volt, omdat je bij hoge spanning veel minder verliest in de kabels. Het transformatorhuisje in je wijk brengt dat terug naar 230 volt. Met gelijkstroom kon dat lange tijd alleen met dure, ingewikkelde apparatuur.

Je huis draait dus op AC. Alles in de meterkast werkt met wisselstroom: de slimme meter die je verbruik meet, de groepen die het over je huis verdelen. Elk apparaat dat met DC werkt, moet dus ergens langs een omzetter.

De omvormer zet de ene vorm om in de andere

Een apparaat dat DC omzet naar AC heet een omvormer. Andersom, van AC naar DC, heet het een gelijkrichter of gewoon een lader. Je hebt er thuis al een stapel van: de oplader van je telefoon en het blok aan de kabel van je laptop maken van 230 volt wisselstroom een paar volt gelijkstroom.

Elke omzetting kost een paar procent stroom. Die verdwijnt als warmte, en dat is ook waarom je laptopblok warm wordt en een grote omvormer koelribben of een ventilator heeft. Eén omzetting merk je nauwelijks. Drie achter elkaar tellen wel op.

Schema: zo loopt de stroom naar je meterkast

In elk schema staat de meterkast rechts (op je telefoon: onderaan). De omkaderde blokken zijn de plekken waar de stroom van vorm verandert.

DC gelijkstroom AC wisselstroom DC → AC hier wordt omgezet

☀️ Zonnepanelen

Zonnepanelen naar de meterkast 1 omzetting
  1. Zonnepanelenmaken gelijkstroom, vaak een paar honderd volt per rij panelen
  2. DC → ACOmvormerop zolder, in de garage of als micro-omvormer onder elk paneel
  3. Meterkastnaar je apparaten, of terug het net op

🔋 Thuisbatterij

AC-gekoppelde batterij (ook een stekkerbatterij) laden: 1 omzetting · ontladen: 1 omzetting
  1. Batterijcellenslaan gelijkstroom op
  2. AC ⇄ DCBatterij-omvormerzit in de batterij of ernaast, werkt beide kanten op
  3. Meterkasteigen groep, of gewoon het stopcontact

Zonnestroom die via deze batterij gaat, wordt in totaal 3 keer omgezet: in de paneelomvormer, de batterij in en de batterij weer uit.

Batterij aan een hybride omvormer zonnestroom via de batterij: 1 omzetting
  1. Zonnepanelen + batterijcellenallebei op de gelijkstroomkant; zonnestroom gaat zonder omweg de batterij in
  2. DC ⇄ ACHybride omvormeréén kastje voor panelen én batterij
  3. Meterkastladen uit het net kan ook, dan via AC → DC

🚗 Elektrische auto

Thuis aan de laadpaal (AC-laden) 1 omzetting, in de auto
  1. Accu van de autogelijkstroom, meestal rond 400 volt
  2. AC → DCBoordladerzit in de auto en bepaalt hoe snel je laadt
  3. Laadpaalschakelt en meet, zet niets om
  4. Meterkasteigen groep, 1 of 3 fasen
Snellader langs de snelweg (DC-laden) 1 omzetting, in de paal
  1. Accu van de autogelijkstroom gaat er rechtstreeks in, buiten de boordlader om
  2. AC → DCSnellaadpaalkast zo groot als een koelkast, 50 tot 350 kW
  3. Stroomneteigen zware aansluiting, geen meterkast van een woning

Zonnepanelen

Zonnepanelen maken gelijkstroom. Bij de meeste installaties lopen de panelen in een rij (een string) naar één omvormer op zolder of in de garage. Die maakt er 230 volt wisselstroom van en stuurt het naar de meterkast. Daar gaat de stroom naar je apparaten, of het net op als je meer opwekt dan je gebruikt.

Heb je micro-omvormers, dan zit er onder elk paneel een kleine omvormer en komt er al wisselstroom van het dak. De omzetting is dezelfde, alleen op een andere plek.

Thuisbatterij

Een thuisbatterij slaat gelijkstroom op en je huis draait op wisselstroom. Bij laden gaat de stroom dus van AC naar DC, bij ontladen weer terug. Er zijn twee manieren om dat te regelen, en het schema hierboven laat ze allebei zien.

Een AC-gekoppelde batterij heeft een eigen omvormer en hangt aan je groepenkast, net als je wasmachine. Een stekkerbatterij die je in het stopcontact prikt, werkt ook zo. Voordeel: hij past naast elke bestaande installatie, welk merk omvormer je ook hebt. Nadeel: zonnestroom die via deze batterij gaat, wordt drie keer omgezet.

Met een hybride omvormer hangen panelen en batterij aan één kastje. Zonnestroom gaat dan als gelijkstroom de batterij in en wordt pas omgezet als je hem gebruikt. Dat scheelt een paar procent. Wat dat in euro's is en wanneer welke opstelling past, staat in Hybride of AC-gekoppelde omvormer?

Laad je de batterij uit het net op een goedkoop uur, wat op een batterij zonder zonnepanelen de hele bedoeling is, dan maakt de koppeling weinig uit. De stroom gaat in beide gevallen één keer van AC naar DC en één keer terug. Op dat rondje raak je grofweg 6 tot 10 procent kwijt.

Laadpaal en snellader

De accu van een elektrische auto is gelijkstroom, bij de meeste auto's rond de 400 volt en bij sommige nieuwere modellen 800 volt. Toch levert de laadpaal aan je gevel wisselstroom. Die paal is eigenlijk een slim, beveiligd stopcontact: hij zet de stroom aan, spreekt met de auto af hoeveel er mag en meet wat er doorgaat. De omzetting naar gelijkstroom gebeurt in de auto, in de boordlader.

Daarom laden twee auto's aan dezelfde paal niet even snel. Een paal van 11 kW haalt dat alleen als de boordlader ook 11 kW kan en alle 3 fasen gebruikt. Kan je auto maar op 1 fase laden, dan haal je aan een paal van 3 x 16 ampère zo'n 3,7 kW. Ook bij AC-laden gaat er wat verloren: tussen meterkast en accu meestal rond de 10 procent. Op heel lage laadstroom is dat vaak iets meer, omdat de elektronica in de auto de hele tijd meedraait.

Langs de snelweg laad je met 50 tot 350 kW. Zo'n vermogen past in geen enkele boordlader. Een snellader zet de stroom daarom zelf om en stuurt gelijkstroom rechtstreeks de accu in. Dat verklaart het formaat: in die grote kast zit de omzetter die in je auto geen plek heeft. Thuis kan een DC-lader ook, maar die is duur en zie je vooral bij bidirectioneel laden, waarbij de auto ook stroom terug levert aan je huis.

Wat heb je eraan?

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen AC en DC?

DC (gelijkstroom) loopt altijd dezelfde kant op. Batterijen, accu's en zonnepanelen werken met DC. AC (wisselstroom) draait voortdurend van richting om, in Nederland 50 keer per seconde op 230 volt. Dat is de stroom uit je stopcontact en uit het net. Waar de twee elkaar tegenkomen, zet een omvormer of lader de ene vorm om in de andere.

Is mijn laadpaal thuis AC of DC?

Vrijwel elke laadpaal thuis is een AC-lader. De paal schakelt de wisselstroom door en overlegt met de auto hoeveel er mag. De omzetting naar gelijkstroom gebeurt in de auto zelf, in de boordlader. Daarom bepaalt je auto mee hoe snel je laadt. Een snellader langs de snelweg is een DC-lader: die zet de stroom zelf om en stuurt gelijkstroom rechtstreeks de accu in.

Hoeveel stroom gaat er verloren bij het omzetten?

Per omzetting een paar procent, die als warmte verdwijnt. Een rondje een thuisbatterij in en weer uit kost grofweg 6 tot 10 procent. Bij het laden van een elektrische auto thuis raak je tussen meterkast en accu meestal rond de 10 procent kwijt. Zonnestroom die je direct gebruikt, wordt maar één keer omgezet en is dus het zuinigst.

Waarom is het stroomnet wisselstroom?

Omdat je wisselstroom met een transformator makkelijk naar een hogere of lagere spanning brengt. Over lange afstand vervoert het net stroom op hoge spanning, tot 380.000 volt, omdat je dan minder verliest in de kabels. Een transformatorhuisje in je wijk brengt het terug naar 230 volt voor je huis.

Zelf narekenen

Lees ook